İTİB - BATMAMALI STATUSLAR

“Azərbaycanın qızıl ulduzları” kitabı. Iki dildə nəşr olunub: azərbaycan və rus. Təzəlikcə əlimə keçib. Oxuyub görürəm ki, II Dünya müharibəsi (Böyük Vətən müharibəsi) zamanı Azərbaycan SSR-dən Qızıl Ulduz alan, yəni Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülən 121 nəfər olub. Onlardan 42-si azərbaycanlıdır, təxminən bir o qədəri də ermənidir. Bunlardan 24-ü Qarabağda doğulan ermənilərdir. Yerdə qalan qəhrəmanlar isə müxtəlif millətlərdən olan (rus, yəhudi, tatar, ukraynalı və sair) Azərbaycan SSR vətəndaşlarıdır. İnternetdən tapdığım məlumatlara görə hətta aralarında Fəxri Xiyabanda basdırılanları da var, məsələn Kuturqa İvan Vasilyeviç (kazak), Levin Semyon Samuiloviç (yəhudi), Fedorenko Stepan Alekseyeviç (ukraynalı) . Eləcə də II Fəxri Xiyabanda basdırılanı var, Şlyaxturov Pyotr Petroviç (Şamaxı rusu), amma çox təəssüf ki, bu qəhrəmanlar haqda vikipediyada azərbaycan dilində məlumat yoxdur. 121 nəfərin içində ilk olaraq Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adina layiq görülən şəxs azərbay...

Yaxın tariximizə aid analitika oxumaq həvəsi olanlar üçün yazı. Buyurun! Xoşunuza gəlsə, həm də yayın ki, bəlkə dostlarınız arasında başqa oxumaq istəyənlər də oldu. Öncədən təşəkkür! Azərbaycanın 1990-1993-cü illər tarixinin çox qısa təhlili 1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələri əsnasında Ayaz Mütəllibov Moskva tərəfindən hakimiyyətə gətirilir. Yalnız bir məqsəd var idi: ölkədə yüksəlmkədə olan milli-azadlıq hərəkatının qarşısını almaq. O da bu işdə əlindən gələni əsirgəmirdi. Lakin Moskva və Kommunist partiyası da daha əvvəlki gücündə deyildi. Nəticədə, bütün SSRİ-də olduğu kimi Azərbaycanda da 1990-cl ilin parlament seçkiləri qismən demokratik keçirildi. Yerli Kommunist partiyasının alternativinə çevrilmiş Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin xeyli üzvü, və müstəqil insanlar parlamentə seçildi. Cümhuriyyətin süqutundan sonra ilk dəfə Azərbaycan Parlamentində (Ali Sovet adlanırdı) kifayət qədər güclü müxalifət fraksiyası formalaşdı. İclasları televizorda göstərilən parlament sessiyaları ...

Camaatın güzəran dərdi artan kimi kommunistlər çıxdı yenə meydana. Yağlı vədlər və nağıllarla camaatın başını piyləyirlər. Elə bil o dövrdə yaşamamışıq. Tək-tək izah edirəm. - 3 manata "kommunalnı". Daha doğrusu evin kirayə haqqı. Sovet qanunlarına görə yaşadığın ev sənin deyil, dövlətin idi. Sən orada kirayəşin sayılırdın. Yüz milyonlarla sovet insanı dövlət babanın kirayəşini idi. - 22 manata kurort. Mən, sovet dövründə pioner düşərgəsinə belə gedə bilməmişəm. Valideynlərim heç vaxt kurorta gedə bilməyib. Ora gedə bilmək üçün "yuxarılardan" tanışın olmalı idi. - 10 manata 1 kq qara kürü. Axxx. Allah nə verdisə uydururlar eeeee. Mən, ömrümdə ilk dəfə qara kürünü, güləcəksiniz, İstanbulda yemişəm. Rəhmətlik Süleyman Əliyarlını əməliyyat etmişdik, o da hədiyyə olaraq Bakıdan gətirmişdi. Bir də, Bakıda işləyərkən MTN işçisi bir tanışımla söhbət əsnasında öyrəndim ki, uşaq vaxtı bunlar kürü yeməkdən bezirmişlər. Atası KGB işçisi idi. Sadə camaat heç vax...

Acemoğlu və Robinsonun "Xalqların çöküş"ü əsərində Sovetlərlə bağlı maraqlı qeydlər var. Müəlliflərin istifadə elədiyi faktlar göstərir ki, Əfqanıstana müdaxiləyə qədər SSRİ-nin iqtisadi imkanları Qərb üçün kifayət qədər böyük görünüb - gerçəkdə olduğundan. Müəlliflər yazır: "Sosalist inqilabından dərhal sonra Leninlə danışıb bolşeviklərin gerçək niyyətini anlamaq və onlarla anlaşmaq üçün amerikanlar gənc diplomat Bullitin və dövrünün ən intellektual və tanınan qəzetçisi Steffensin təmsilçiliyilə nümayəndə heyətini Rusiyaya göndərdi. Qayıdandan bir müddət sonra Steffens heyranlıqıa yazırdı ki, SSRİ təkamül planı olan inqilabi dövlətdi. Sonralar Steffens yenə SSRİ-də oldu və ondan yaxın tanışları "demək Rusiyadaydın" deyə soruşanda, "Yox, gələcəkdəydim və mən artıq gələcəyi görmüş sayılıram" deyə cavab vermişdi. 20-30-cu illərdə Qərbin Sovetlər haqqında təsəvvürü bu idi. Hətta Xruşşov 1956-cı ildə BMT tribunasından Qərbə xitabən "Sizi göməcəyi...