İTİB - BATMAMALI STATUSLAR

Ölkəmizin iqtisadi vəziyyəti hər gün daha da çətinləşir, böhran artıq depressiyaya qədəm qoyub, amma hökumətin heç bir plan-proqramı yoxdur, sadəcə oturub neftin qiymətinin qalxmasını gözləyirlər. Amma dünya gözləmir, sürətlə dəyişir, yeni texnologiyalar, yeni yanaşma iqtisadiyyatın da mənzərəsini çox dəyişib, yeni qazanc mənbəələri yaranır, yeni peşələr meydana çıxır, yaxın 15-20 ildə bu gün olan peşələrin yarıdan çoxu tarixə qovuşacaq, iqtisadiyyat yeni çarxlar üzərində dönməyə başlayacaq, dünyada enerji inqilabı baş verəcək (proses artıq gedir). 150 il öncə dünyada ən çox yayılan peşələrdən biri küçə fənələrini yandırmaqla məşğul olan insanların peşəsi idi, elektrik çıxdı, o peşə də ölüb-getdi. Cəmi 60-70 il bundan öncə ən geniş yayılmış peşələrdən biri kammutatorlarda çalışan telefonçular idilər. Elektron ATS-lər yarandı, bu peşə də tarixə quvuşdu. Yaxın 15-20 ildə, məsələn, turizm agentlikləri silinəcək, böyük alış-veriş mərkəzləri silinəcək, hətta benzinlə işləyən maşınların ...

Son dövrdə hökumətyönlü mətbuatda bir neçə tezis müzakirə olunur və Azərbaycanın düşdüyü bu çətin, ağrılı böhrandan çıxış üçün bəzi təkliflər xilas yolu kimi vətəndaşlara sırınmağa çalışılır. Mif nömrə 1: “Azərbaycan yüklərin tranzit mərkəzinə çevriləcək, Şərqdən Qərbə, Şimaldan Cənuba yüklər bizim üzərimizdən keçəcək, ölkə çoxlu pul qazanacaq” – Bu tezisi söyləyənlər ya coğrafiyanı yaxşı bilmirlər, ya da tranzit yükdaşımalarının gəlirlilik səviyyəsi haqqında məlumatları yoxdur. İlk öncə onu deyim ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətti və nəzərdə tutulan Rusiya-İran dəmir yolu xətti doğru qərarlardır, amma bu ölkənin xilas mənbəyi deyil. Dünyada tranzitdən nəzərəçarpacaq qədər pul qazanan 2 ölkə var: Panama və Misir, hər ikisi də böyük su kanalları hesabınadır. Dəmir yolu tranzitindən pul qazanıb dolanan ölkə yoxdur. Azərbaycan ölkə olaraq, ən yaxşı halda bu iki dəmiryolu layihəsinin işləməsindən, yük tranzitindən ildə 50-60 mln. dollar pul qazana biləcək, bu da pis deyil, amma ...

Ölkəmiz çox ağır və uzunmüddətli böhranın ortasına doğru sürətlə irəliləyir. Bizim tənbəl və savadsız hökumətimiz zamanı boşa xərclədi, imkanlarımızı tükətdi, daha az ağrılı, insanlarımıza az təsir edə biləcək islahat aparma imkanlarını yelə verdi. Dövlət qurumlarımız da, iqtisadiyyatımız da terapeftik üsullarla, “iynə-dərmanla” artıq sağalmayacaq, bu fürsəti qaçırdıq, indi cərrah üsulları ilə, əməliyyatla, ağrılı və sancılı reabelitasiya dövrü ilə dövlətimizi və iqtisadiyyat ımızı sağaltmalıyıq. Çətin olacaq, sancılı olacaq, amma indi əməliyyat etməsək, çürüklərimizi kəsib atmasaq, bütün “bədən” qonqrena verəcək, dövlətimiz də, müstəqilliyimiz də təhlükə altına düşəcək. 

Dekabr ayı həm siyasi, daha çox da iqtisadi anlamda çox maraqlı ay olacaq. Bir-birinin ardınca önəmli hadisələrin, dünya iqtisadiyyatına təsir göstərə biləcək qərarların olması gözlənilir. Bunların Azərbaycana da təsirləri olacaq, amma bizdə iqtisadiyyat olmadığından yeganə təsir həmişəki kimi neft qiymətləri və manatın məzənnəsi üzərindən olacaq: 1) Dekabrın 4-də OPEK-in növbəti toplantısı olacaq, Venesuella israrla lobbiçilik edir ki, hasilat kvotaları düşürülsün, neftin qiyməti, heç olmasa 60-70 dollara qalxsın. Amma Səudiyyə və digər OPEK ölkələri bu təklifə yaxın durmur, səbəbi də Səudiyyə və digər ərəb dövlətlərinin əbədi və əzəli rəqibi İran dövlətidir. OPEK 2011-ci ildə İranın təşkilat daxilində kvotasını ləğv etdi, indi isa İran dünyaya geri dönür, sanksiyalar qalxır, öz kvota payını geri istəyir. Bunun üçün gərək başqa dövlətlər payını azaltsın ki, OPEK-in ümumi istehsal kvotası (gündəlik 30-31 mln barel) artmasın. Amma heç kim bazar payını itirmək istəmir, çünki OP...